دربارهٔ درس بازارهای تطبیقی، با پروفسور اندرو لو از MIT
برداشتهایی از درس اندرو لو در MIT دربارهٔ بازارهای تطبیقی، رفتار انسان و تغییرپذیری بازار.
متن اصلی به زبان انگلیسی نگاشته شده و نسخهٔ فارسی، توسط هوش مصنوعی ترجمه شده است.
بازار، زیستبوم زنده است نه ماشینحساب
بسیاری از مدلهای اقتصادی بر مفهوم «انسان اقتصادی» بنا شدهاند؛ یعنی افراد در بازار تصمیمهایشان را کاملاً بر پایهٔ عقلانیت، منطق و منفعت شخصی میگیرند. بااینحال، همهٔ ما در زندگی تصمیمهای اقتصادیای گرفتهایم که خودمان هم منطقی نمیدانیم؛ یا دستکم کسی را میشناسیم که چنین کرده است. پس میدانیم عوامل دیگری مانند ترس، طمع و حسادت هم دخیلاند.
اگر بازار را ماشینحسابی بیاحساس بدانیم، اشتباه کردهایم. بازار بیشتر شبیه زیستبومی زیستی و زنده است.
آدمها نه کاملاً منطقیاند و نه کاملاً غیرمنطقی؛ بازارهای مالی هم پیوسته خود را با شرایط تازه سازگار میکنند. مثل طبیعت، همه میکوشند زنده بمانند، از خطر دوری کنند و با آزمونوخطا راهی برای کنارآمدن با شرایط متغیر پیدا کنند. یاد میگیرند و خود را تطبیق میدهند.
گاهی بازار مانند بازاری رفتار میکند که مدلهای کلاسیک اقتصادی توصیف میکنند؛ اما این وضعیت معمولاً تا زمانی دوام دارد که شوکی بزرگ وارد سامانه شود. آنوقت مدلهای کلاسیک از هم میپاشند، چون افراد ناگهان در حالت «جنگ یا گریز» قرار میگیرند و پیشبینی رفتار یک گلهٔ هراسان آسان نیست.
رفتار صندوقهای پوشش ریسک در بحران مالی ۲۰۰۸ نمونهای جالب است. این صندوقها که معمولاً برخی از باهوشترین افراد مالی را در خود دارند، در بحران به طلا و حتی اسلحه سرمایهگذاری میکردند: طلا برای حفظ ارزش سرمایه و اسلحه برای دفاع از خود و داراییشان، اگر جامعه فرو میپاشید و جنگ داخلی آغاز میشد. از زاویهٔ تکاملی این رفتار عجیب، اما قابلفهم است؛ آنها هم بخشی از همین زیستبوم زندهاند که از فاجعه شوکه شده و به حالت جنگ یا گریز رفته است. از ترس و غریزهٔ بقا عمل میکنند.
استقلال، تقلید و حبابها
معمولاً وقتی افراد مستقل تصمیم میگیرند، بازار منطقیتر رفتار میکند. اما بهمحض آنکه شروع به تقلید از یکدیگر میکنند، رفتار گلهای شکل میگیرد. استقلال که کمرنگ شود، زیستبوم بیمار میشود و حبابها پدید میآیند. افراد با خود میگویند: «همه میخرند، پس من هم بخرم.» دیگر تصمیم بر قضاوت مستقل استوار نیست؛ به رفتار دیگران وابسته است.
یکی از درسهایی که گرفتم این است که چنین رفتارهایی نقص سیستم نیستند؛ بخشی از قواعد بازیاند.
مدلهای مالی کلاسیک لزوماً غلط نیستند، اما کامل هم نیستند؛ رفتار واقعی انسان را بهاندازهٔ کافی در نظر نمیگیرند. پس نکته ردکردن کامل مدل نیست، بلکه فهمیدن این است که چه وقت کار میکند و چه وقت نه.
محیط از مدل مهمتر است
درس دوم دربارهٔ اهمیت محیط بود؛ چیزی که معمولاً ساده از کنارش میگذریم. آدمها با محیط خود سازگار میشوند. اگر محیط عوض شود، رفتار انسان تغییر میکند و اگر رفتار انسان تغییر کند، بازار هم عوض میشود. پس میتوان نتیجه گرفت محیط شاید از خود مدل مهمتر باشد.
بهجای پرسیدن «بهترین مدل کدام است؟» باید بپرسیم: «این مدل چه وقت کار میکند و چه وقت از کار میافتد؟»
درمان شناختیرفتاری مالی و ربایش آمیگدال
این ایده من را به فکر مغز خودمان انداخت. اگر مغزهای ابتدایی ما عمدتاً برای بقا کار میکنند، چطور میتوانیم واکنشهای هراسآلود را کمتر کنیم؟
یکی از ابزارهایی که در این درس بسیار دوست داشتم، مفهوم درمان شناختیرفتاری مالی بود. در بازار، جلسههای پرتنش یا موقعیتهای دشوار کسبوکار، همه ممکن است گرفتار چیزی شوند که «ربایش آمیگدال» نام دارد. آمیگدال بخشی از مغز است که هنگام تشخیص خطر فعال میشود. درست وقتی بیش از هر زمان به فکر روشن نیاز دارم، این بخش میتواند اندیشهام را از مسیر خارج کند.
نکتهٔ جالب این است که میتوانیم با چند پرسش ساده مسیر را برگردانیم: چرا این تصمیم ممکن است جواب دهد؟ چرا ممکن است جواب ندهد؟ چه چیزی را نمیبینم؟ این سؤالها کمک میکنند از واکنش عاطفی فوری فاصله بگیریم و دوباره بخشهای مغز را به کار بگیریم که با تفکر منطقیتر در ارتباطاند.
این موضوع مهم است چون دوران ما با تغییر و نوسان مداوم شناخته میشود. پاداشهای بزرگ و موفقیت چشمگیر نصیب مدیران و رهبرانی خواهد شد که در شرایط عدمقطعیت تصمیم میگیرند؛ جایی که دادهٔ تاریخی یا فرمولی برای کمک وجود ندارد و برای هدایت سازمان در طوفان، باید روانشناسی انسان و پویایی سیستمها را عمیق فهمید.
چرا این موضوع اکنون اهمیت دارد؟
اینجاست که به بازارهای مالی تطبیقی علاقهمند شدم؛ چون دیگر مسئله فقط مالی نیست و پیچیدگی بسیار بیشتری دارد.
باید سازگار و تابآور بود، ماهیت بازار را فهمید و خود را نیز بخشی از آن، با ویژگیهای مشابه، شناخت. باید فهمید حالت جنگ یا گریز چه وقت در خودمان فعال میشود و میکوشد در جنگل مالی نجاتمان دهد؛ آن را تشخیص داد، با درمان شناختیرفتاری مالی دوباره به تفکر روشن برگشت و دانست بعضی مدلها در موقعیتهای مشخص کار میکنند اما در موقعیتهای دیگر ممکن است کاملاً شکست بخورند.
به نظرم اینها از ویژگیهای اصلی فضای کسبوکار امروزند. برای من که ابتدای این مسیرم، مهم است جدیشان بگیرم و آگاهانه برای پرورششان تمرین کنم.
درس اصلی این دوره، بیش از یادگیری یک مدل مالی دیگر، شناخت محیط، فهم رفتار انسان، شناخت واکنشهای خودم و سازگاری وقتی قواعد بازی تغییر میکنند بود.
مدام این پرسش را از خودم میپرسم: در بازاری آینده که احتمالاً عاملان هوش مصنوعی و الگوریتمها بر آن مسلط میشوند، آیا آنها هم رفتار گلهای خواهند داشت؟ اگر چنین باشد، هنوز با یک زیستبوم زیستی روبهرو هستیم یا با چیزی کاملاً متفاوت؟
این نوشته بر پایهٔ مطالعهٔ دورهٔ بازارهای تطبیقی اندرو لو در MIT OpenCourseWare است.