سازگار، اما گزینشی!
تجربهٔ هوندا در بازار موتورسیکلت آمریکا نشان میدهد چرا سازگاری راهبردی یعنی انتخاب فرصتهایی که باید دنبال کرد و اولویتهایی که باید حفظ کرد.
متن اصلی به زبان انگلیسی نگاشته شده و نسخهٔ فارسی، توسط هوش مصنوعی ترجمه شده است.
هوندا چگونه بازار موتورسیکلت آمریکا را فتح کرد
پیشتر زیاد دربارهٔ سازگاری و انعطافپذیری و آمادگی برای تغییر در صورت امکان صحبت کردهام. اما سازگاری بیچونوچرا بعید است به رشد یک شرکت کمک کند. فرصتها پیوسته در حوزههای مختلف پدیدار میشوند، اما آیا باید همهٔ آنها را دنبال کنیم؟
بهنظرم پاسخ روشن است: نه. پس پرسش بعدی این است که چطور تشخیص دهیم کدام فرصتها را دنبال کنیم و از کدامیک بگذریم؟ آیا باید در همهٔ زمینهها انعطافپذیر باشیم؟ کجا باید آمادهٔ تغییر باشیم و کجا باید بر موضع خود بایستیم؟
اینجاست که اهمیت حیاتی راهبرد روشن میشود. زمان، انرژی و منابع نامحدودی نداریم که هر فرصتی را که پیش رویمان قرار میگیرد ارزیابی کنیم. همچنین نمیتوانیم انتظار داشته باشیم هر فرد در شرکت، بهتنهایی تشخیص دهد کجا انعطاف مناسب است و کجا نیست. همیشه نمیشود این تصمیمها را همان لحظه و صرفاً با تکیه بر بداههپردازی گرفت.
همانطور که پیشتر گفتم، راهبرد راهحلی برای این مسئله فراهم میکند. بهزبان ساده، راهبرد نظامی از ارزشها و باورهاست که تصمیمهای شرکت را هدایت میکند. این نظام باید آنقدر روشن باشد که همه در سازمان آن را بفهمند و بتوانند بر پایهٔ آن، تصمیمهایی همسو با مسیر شرکت بگیرند.
تجربهٔ هوندا در بازار موتورسیکلت آمریکا، حدود پنجاه سال پیش، نمونهٔ خوبی از این موضوع است.
وقتی هوندا وارد بازار آمریکا شد، موتورسیکلتهای بزرگترش با مشکلات مکانیکی روبهرو شدند؛ چون تیم، تفاوت شیوهٔ استفادهٔ مشتریان آمریکایی از موتورسیکلتها را پیشبینی نکرده بود. خوشبختانه بعضی از مشتریان به موتورسیکلتهای کوچکتر هوندا علاقه نشان دادند.
در همان زمان، سیرز که بزرگترین خردهفروش آمریکا بود، پیشنهاد داد موتورسیکلتهای هوندا را توزیع کند. هوندا این پیشنهاد را نپذیرفت. این تصمیم شگفتانگیز بود؛ چون تیم برای جاافتادن در بازاری تازه تقلا میکرد و بهنظر میرسید سیرز راهی آسان برای گسترش شبکهٔ توزیع در اختیارش میگذارد.
چرا هوندا چنین فرصتی را رد کرد؟
تیم میدانست که پیش از گسترش توزیع، باید موتورسیکلتهایش قابلاعتماد باشند. اگر موتورسیکلتها همچنان خراب میشدند، یک قرارداد بزرگ توزیع میتوانست مشکلات را چند برابر کند. تیم این درس را از تجربهاش در ژاپن به بازار آمریکا آورده بود: پیش از گسترش توزیع، محصولات باید درست کار کنند.
پذیرفتن یک قرارداد بزرگ توزیع درحالیکه موتورسیکلتها هنوز مشکل داشتند، شاید میانبری وسوسهانگیز بهنظر میرسید، اما میتوانست دشواریهای شرکت را تشدید کند. هوندا بهجای دنبالکردن رشد فوری به بهای افت قابلیتاعتماد محصول، تصمیم گرفت اول ریشهٔ مشکل را برطرف کند. شرکت حاضر نبود فقط برای استفاده از یک فرصت، از قابلیتاعتماد محصولاتش بگذرد.
هوندا همچنین میتوانست از هزینهٔ پایین تولیدش برای کاهش قیمتها استفاده کند و خود را بهعنوان برندی ارزانقیمت در بازار موتورسیکلت جا بیندازد؛ چیزی شبیه جایگاه شورولت در بازار خودروی آمریکا. اما چنین کاری با تصویری که هوندا از خود بهعنوان شرکتی فناورانه داشت، سازگار نبود. تیم بهجای رقابت عمدتاً بر سر قیمت، تمرکزش را بر قابلاعتمادکردن محصولات گذاشت.
تیم دشواری شرایط را پذیرفت، در طول زمستان پول پسانداز کرد و موتورسیکلتها را برای رفع مشکلات به ژاپن فرستاد. هوندا بهجای آنکه هر فرصتی را برای جا بازکردن در بازار آمریکا دنبال کند، بر حل مسئلههایی متمرکز شد که موفقیت بلندمدتش را تهدید میکردند.
این نمونهها نشان میدهند که هوندا در بعضی زمینهها انعطافپذیر بود، اما حاضر نبود در زمینههای دیگر کوتاه بیاید. تیم میدانست ورود به بازاری تازه به سازگاری نیاز دارد، اما هر تغییری مطلوب نیست. حتی زیر فشار زیاد هم بعضی اولویتهایش را حفظ کرد.
این موضوع پرسش مهمی را پیش میکشد: مدیران باید دربارهٔ کدام بخشهای راهبرد شرکت انعطافپذیر باشند و کدام بخشها را نباید تغییر دهند؟
پاسخ به سامانهٔ فعالیتهای شرکت مربوط میشود. هرچه یک فعالیت در راهبرد شرکت محوریتر باشد، مدیران باید تغییر آن را با دقت بیشتری بسنجند. فعالیتهای شرکت جدا از هم عمل نمیکنند؛ آنها از یکدیگر پشتیبانی میکنند و در کنار هم جایگاه راهبردی شرکت را میسازند. بنابراین تغییر یک فعالیت میتواند بر اثربخشی فعالیتهای دیگر هم اثر بگذارد.
در مورد هوندا، قابلیتاعتماد محصول برای ساختن جایگاهی پایدار در بازار آمریکا ضروری بود و هویت فناورانهٔ شرکت نیز بر شیوهای که میخواست رقابت کند اثر میگذاشت. فداکردن این اولویتها فقط برای بهدستآوردن شبکهٔ توزیع یا جذب مشتری با قیمت پایینتر، میتوانست مسیری را که شرکت در پیش گرفته بود تضعیف کند.
البته این حرف بهمعنای آن نیست که همهٔ جنبههای راهبرد باید برای همیشه ثابت بمانند. بازارها تحول پیدا میکنند، نیازهای مشتریان تغییر میکند و گاهی لازم است راهبردها بازنگری شوند. نکتهٔ مهم این است که میان تغییری که شرایط آن را ضروری میکند و تغییری که صرفاً بهخاطر در دسترسبودن یک فرصت انجام میشود، تفاوت بگذاریم.
در نهایت، سازگاری گزینشی است، نه صرفاً فرصتطلبانه. مدیران نباید با ظاهرشدن هر فرصت تازهای همهچیز را تغییر دهند. آنها باید بدانند کدام بخشهای راهبرد را میتوان تنظیم کرد و کدام بخشها برای موفقیت آن محوریاند. راهبردی روشن اصولی در اختیارشان میگذارد تا حتی وقتی مقاومت در برابر یک فرصت وسوسهانگیز دشوار است، این دو را از هم تشخیص دهند.
این یادداشت با الهام از دورهٔ «راهبرد کسبوکار: مزیت رقابتی» از مدرسهٔ کسبوکار وارتون نوشته شده است.