مطالعهٔ موردی

تروپیکانا و بسته‌بندی‌ای که مشتریان از حفظ می‌شناختند

مورد بازطراحی بسته‌بندی تروپیکانا در سال ۲۰۰۹؛ و این‌که چه مقدار از ارزش محصول به نشانه‌های آشنایی وابسته است که مشتری در یک نگاه تشخیص می‌دهد.

۴ دقیقه مطالعه
استراتژیبازاریابی

متن اصلی به زبان انگلیسی نگاشته شده و نسخهٔ فارسی، توسط هوش مصنوعی ترجمه شده است.

روش کار من با این مطالعه‌های موردی این است: پیش از شروع MBA، روش مطالعهٔ موردی را به‌تنهایی تمرین می‌کنم. یک مورد کسب‌وکار را به هوش مصنوعی می‌دهم و از آن می‌خواهم اطلاعات را مرحله‌به‌مرحله، مثل روند یک بحث کلاسی، مطرح کند. در هر مرحله بدون جست‌وجو تحلیل خودم را می‌گویم. بعد نتیجهٔ واقعی آشکار می‌شود و آن را با استدلالم مقایسه می‌کنم. به این کار می‌گویم حلِ سردِ یک مورد. این نوشته‌ها حاصل همین تمرین‌اند.

در ژانویهٔ ۲۰۰۹، تروپیکانا، برند پیشتاز آب‌پرتقال در آمریکا، تقریباً تمام بسته‌بندی خود را بازطراحی کرد. تصویر پرتقالی که نی در آن فرو رفته بود، جای خود را به یک لیوان ساده آب‌پرتقال داد. رنگ نارنجیِ پررنگ، کم‌رنگ‌تر شد. نام برند عمودی شد، درِ پیچی با دری فشاری به شکل پرتقال جایگزین شد و نوشته‌های روی کارتن هم تغییر کردند. هزینهٔ بازطراحی و کارزار تبلیغاتی آن را بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار برآورد کردند. مطالعه فهرست تغییرات را در اختیارمان می‌گذارد و همان‌جا متوقف می‌شود؛ خبری از داده‌های فروش نیست.

این مورد را بدون دانستن نتیجه بررسی کردم.

پرسش محوری

وقتی محصول داخل بسته‌بندی اصلاً تغییر نمی‌کند، چه مقدار از ارزشش به بسته‌بندی‌ای وابسته است که مشتریان در یک نگاه می‌شناسند؟

ایده‌های کلیدی

واکنش اولم به دلبستگی روانی مربوط بود. مردم به چیزهایی که بی‌فکر و عادت‌وار می‌خرند خو می‌گیرند و کارتنی که صد بار دیده‌اند، مثل چهره‌ای آشناست. آن را به ماجرای New Coke ربط دادم؛ جایی که تغییر چیزی که مردم دوستش داشتند، واکنشی بسیار بزرگ‌تر از خود تغییر برانگیخت. پیش از دیدن حتی یک عدد، این مقایسه کمک کرد با نوع درستی از ریسک روبه‌رو شوم.

پرسش‌هایی را هم مطرح کردم که یک مدیر خوب پیش از تأیید چنین بازطراحی‌ای می‌پرسد: آیا مشتریان شکایتی داشتند؟ آیا شواهدی بود که بسته‌بندی قبلی به فروش لطمه می‌زند؟ و آیا هزینهٔ فرصتِ ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار سنجیده شده بود؟ این‌ها را پرسش‌هایی بی‌پاسخ در نظر گرفتم و بازطراحی را بر اساس شواهدی سنجیدم که خود مطالعه واقعاً ارائه می‌کرد.

پرریسک‌ترین تغییر از نظر من تصویر اصلی بود. تصویر پرتقال و نی متمایز بود و هیچ برند دیگری از آن استفاده نمی‌کرد. لیوان آب‌پرتقال تصویری عمومی است، چون بیشتر رقبا هم از آن استفاده می‌کنند. تروپیکانا دارایی‌ای را که فقط خودش داشت، با تصویری عوض کرد که در سراسر این دستهٔ محصول مشترک بود. این موضوع در بازاری اهمیت بیشتری دارد که مردم در آن سریع خرید می‌کنند و بیشتر با شناخت بصری تصمیم می‌گیرند.

نگرانی دومم تعداد تغییرهایی بود که هم‌زمان انجام شدند. تصویر، رنگ، چیدمان، در و نوشته‌ها همه با هم تغییر کردند. مشتریان وفادار برای حفظ آشنایی دست‌کم به یکی دو نشانهٔ آشنا نیاز دارند. وقتی همهٔ نشانه‌ها ناپدید شوند، بسته‌بندی ممکن است شبیه محصولی دیگر، محصولی ارزان‌تر یا محصولی با طعمی متفاوت به‌نظر برسد.

پیش از دیدن نتیجه، بزرگی افت فروش را هم حدس زدم. عدد واقعی، کاهش حدود ۲۰ درصدی فروش در دو ماه نخست بود؛ یعنی فقط در همان بازه تقریباً ۳۰ میلیون دلار درآمد ازدست‌رفته. این رقم به هزینهٔ خود کارزار بازطراحی نزدیک است. پپسی‌کو خیلی زود بسته‌بندی اصلی را برگرداند.

جمع‌بندی من

تصمیم را بی‌محابا دانستم، نه صرفاً بداقبالانه. بدون پژوهش رسمی هم می‌شد این ریسک را پیش‌بینی کرد. هرکس دیده باشد مشتری همیشگی بی‌آنکه نوشتهٔ روی بسته را بخواند دستش را به‌سوی آن دراز می‌کند، می‌تواند بفهمد که تغییر همه‌چیز با هم، آن عادت را به خطر می‌اندازد. هدفِ رسیدن به ظاهری جسورانه‌تر و ممتازتر منطقی بود؛ اما حفظ چند نشانهٔ آشنا و به‌روزرسانی بقیه، بهتر به این هدف خدمت می‌کرد.

ارتباط با موردهای دیگر

این مورد به پپسی اِی‌اِم مربوط است. هر دو دربارهٔ دست‌کم‌گرفتن یک عادت آشنا هستند: پپسی آیین صبحگاهی قهوه را دست‌کم گرفت و تروپیکانا اهمیت بسته‌بندی آشنایی را که مشتریان با آن آب‌پرتقالشان را پیدا می‌کردند.

پرسش‌هایی که هنوز دارم

آیا راهی کاربردی برای سنجش میزان آشنایی‌ای که یک بسته‌بندی ایجاد کرده پیش از تغییر آن وجود دارد؟ مثلاً می‌توان آزمود مشتریان وفادار با چه سرعتی آن را در قفسه‌ای شلوغ پیدا می‌کنند؟ وقتی برندی واقعاً باید ظاهرش را امروزی کند، کدام عناصر را باید اول تغییر دهد و کدام را ثابت نگه دارد تا ظاهر تازه به‌تدریج برای خودش شناخته‌شده شود؟

نگاه پایانی

این بازطراحی با آشنایی مثل شلوغیِ اضافه‌ای برخورد کرد که باید پاک می‌شد؛ حال‌آنکه برای مشتریان وفادار، آشنایی مفیدترین ویژگی محصول بود. رسیدن به ظاهری امروزی و ممتاز هدفی منطقی است، اما باید به آن رسید بی‌آنکه نشانه‌هایی را پاک کرد که مردم برای پیدا کردن برند به آن‌ها تکیه می‌کنند.