خلق ارزش، تصاحب ارزش و مدل کسبوکار
چرا ایدهٔ خوب فقط آغاز راه است: از خلق و ارائهٔ ارزش تا درآمد، اجرا و زمانِ کنارگذاشتن ایده.
متن اصلی به زبان انگلیسی نگاشته شده و نسخهٔ فارسی، توسط هوش مصنوعی ترجمه شده است.
بیشتر کسانی که میخواهند وارد دنیای کارآفرینی شوند، از جمله خودم، فکر میکنند برای شروع کسبوکار داشتن ایدهای خوب از همهچیز مهمتر است. اما واقعاً همینطور است؟
گاهی فقط بر خلق ارزش تمرکز میکنیم و تا وقتی که با ناامیدی میکوشیم محصولمان را بفروشیم و میبینیم کسی آن را نمیخرد، تصاحب ارزش را نادیده میگیریم. آنوقت تازه میفهمیم عوامل مهم دیگری را از قلم انداختهایم. اما چه عواملی؟
اینها چیزهایی است که از درس سازوکارهای عملی کسبوکارهای نوپا در MIT آموختم؛ متأسفانه وقتی میخواستم نخستین استارتاپم را اداره کنم، این دوره آنلاین نبود.
پیش از شروع کسبوکار
پیش از شروع باید از صافیهایی برای کاهش ریسک عبور کنیم و بپرسیم:
چرا این ایده؟ آیا مسئلهٔ واقعیای را حل میکند؟ مسئله بهاندازهٔ کافی بزرگ است؟ مردم واقعاً به این راهحل نیاز دارند؟
این پرسشها میتوانستند جلوی ازدسترفتن پول زیادی را پیش از شروع بسیاری از کسبوکارها بگیرند. کارآفرینان زیادی ایده و راهحل خوبی پیدا میکنند، اما حتی از مخاطبی که محصول را برایش میسازند نمیپرسند: واقعاً به آن نیاز دارید؟
بدون پرسیدن، محصول را وارد بازار میکنند و بازار با نشاندادن نبود تقاضا به آنها جواب منفی میدهد.
چرا این تیم؟
برخی استارتاپها عمدتاً بهخاطر تیم شکست میخورند. اعضای بعضی تیمها هدف مشترکی ندارند؛ کسبوکار را با هم شروع میکنند، اما با رسیدن نخستین بحران هرکس ایدهای متفاوت دارد، ارتباطشان از کار میافتد و تیم از هم میپاشد.
گاهی هم گروهی از افراد با افتخارات گوناگون کنار هم جمع میشوند، بیآنکه به پرسش مهمتری توجه کنند: آیا اعضای تیم تواناییهای مکمل دارند؟ اگر نه، باید دوباره پرسید: چرا همین تیم؟
چرا اکنون؟
زمانبندی حیاتی است. ایدههای درخشانی بودهاند که فقط به این دلیل نتوانستند وارد بازار شوند که زودتر از موعد متولد شده بودند؛ چاپ سهبعدی نمونهای است که بازار شاید ۲۵ سال برای پذیرش آن زمان میخواست.
و سرانجام، شاید مهمتر از همه: چرا این ایده شکست میخورد؟
پیش از آنکه در بازار غرق شویم، باید پیدا کنیم کشتی از کجا آب برمیدارد.
اجرا و مدل کسبوکار
پس از پاسخدادن به این پرسشها میتوانیم به اجرا فکر کنیم.
ممکن است ایدهای درخشان داشته باشید، اما اجرای آن آنقدر دشوار باشد که همهٔ منابع را تمام کند. یا بدتر، معلوم شود محصول بهینه نیست و نمیتواند بهدرستی در زنجیرهٔ ارزش قرار گیرد و از بازار حذف شود.
پس پیش از شروع، مدل کسبوکار سادهای لازم است:
۱. ارزشی که خلق میکنیم؛ ۲. روشی که ارزش را به مشتری میرسانیم؛ ۳. روشی که بخشی از ارزش را برای خود حفظ و به درآمد تبدیل میکنیم.
بااینحال، حتی در همین مرحله هم بسیاری از کسبوکارها دوباره شکست میخورند، چون عاشق مدل کسبوکار خود میشوند.
این دلبستگی از اساس خطرناک است و در دوران ما میتواند بمب ساعتی کسبوکار باشد. امروز همهچیز آنقدر سریع تغییر میکند که تقریباً سرگیجه میگیریم؛ چطور میشود مدلی طراحی کرد و انتظار داشت پنج سال بعد هم کار کند؟
باید سرعت تغییر را واقعاً فهمید، سازگاری بازارها را شناخت و خودمان هم انعطافپذیر باشیم. شرکتهایی دوام میآورند که آینده را بهتر از دیگران میبینند و خود را بر همان اساس تطبیق میدهند.
مالی و عبور از دره
نکتهٔ مشخصی که در این درس برایم بسیار مفید بود: شکست در برنامهریزی، برنامهریزی برای شکست است.
مالی اکسیژن هر کسبوکار است. نمیتوان آن را نادیده گرفت یا به زمانی دیگر موکول کرد. بدون پیشبینی مالی نمیتوان کسبوکار را شروع کرد و امید داشت بعداً راهش را پیدا کنیم؛ اگر از پیش برنامهریزی نکنیم، خودمان را در موقعیت بسیار مناسبی برای شکست قطعی قرار میدهیم.
باید برای منحنی J برنامه داشت: چقدر طول میکشد و چه مقدار پول لازم است تا از دره عبور کنیم؟ اگر ندانیم، درهٔ مرگبارِ معروف یک قربانی دیگر را میپذیرد.
آمادگی برای شکست
در پایان، پس از درنظرگرفتن همهٔ این موارد، باید برای شکست هم آماده بود.
از هر ده کسبوکار، نه کسبوکار شکست میخورند؛ باید برای این احتمال آماده شد.
میگویند کسبوکار به آزمایشگاه میماند. دانشمند ممکن است همهچیز را در نظر بگیرد و باز هم شکست بخورد، اما تسلیم نمیشود؛ مسیر را عوض میکند، جهت تازهای میگیرد، با خلاقیت مسئله را حل میکند یا اگر لازم باشد آن را بهکلی کنار میگذارد.
رهاکردن ایدهای شکستخورده گاهی به شجاعت خودش نیاز دارد. باید آنقدر توانمند بود که بفهمیم چه وقت وقتِ رهاکردن است و چه وقت باید برای ایده جنگید.
این نوشته بر پایهٔ مطالعهٔ درس سازوکارهای عملی کسبوکارهای نوپا در MIT است.