گفت‌وگوها

وقتی یک کسب‌وکارِ فعال، کسب‌وکارِ درستی نیست

گفت‌وگو با محمدحسین نداف، بنیان‌گذار نیمرو، دربارهٔ تقاضای اولیه، ساختار بازار، تناسب بنیان‌گذار و انتخاب کسب‌وکاری که ارزش ساختن دارد.

۳ دقیقه مطالعه
کارآفرینیاستراتژیمالیهوش مصنوعی

متن اصلی به زبان انگلیسی نگاشته شده و نسخهٔ فارسی، توسط هوش مصنوعی ترجمه شده است.

گفت‌وگو با محمدحسین نداف، بنیان‌گذار نیمرو.

تقاضا به‌تنهایی کافی نیست

وقتی بنیان‌گذاران نیمرو این پلتفرم را راه‌اندازی کردند، سفارش آنلاین غذا هنوز پدیده‌ای تازه بود. در بیرجند رقیب مستقیم چندانی وجود نداشت و تیم اپلیکیشن و وب‌سایت را خودش ساخته بود. روز اول حدود بیست سفارش گرفتند.

تقاضا وجود داشت.

اما بنیان‌گذار همکار شرکت سال‌ها بعد به نتیجه‌ای مهم‌تر رسید: ممکن است کسب‌وکاری کار کند و بااین‌حال، کسب‌وکار درستی برای ساختن نباشد.

اولین مسئله خود بازار بود. بیرجند شهری نسبتاً کوچک بود و بنیان‌گذاران تصور می‌کردند می‌توانند از بازار محلی شروع کنند و بعد گسترش یابند. در عمل، محیط دسترسی به مشتری، سرمایه، نیروی متخصص و شبکه‌های ارتباطی را محدود می‌کرد.

بعد ساختار رقابت تغییر کرد. پلتفرم‌های بزرگ‌تر با منابع مالی بسیار بیشتر وارد شدند. تحویل غذا مسئله‌ای ساختاری هم دارد: مشتریان معمولاً به رستوران وفادارند، نه به واسطه. اگر چند اپلیکیشن غذای یکسانی عرضه کنند، مشتری به‌سادگی قیمت و تخفیف‌ها را مقایسه می‌کند.

نیمرو می‌توانست سفارش بگیرد، اما رقابت بر سر همان سفارش‌ها هزینهٔ بیشتری می‌خواست.

این تفاوتی را آشکار می‌کند که اگر فقط به درآمد نگاه کنیم به‌راحتی از دست می‌رود: وجود تقاضا کافی نیست؛ اقتصادِ پاسخ‌دادن به آن تقاضا هم اهمیت دارد.

بنیان‌گذاران سال‌ها کسب‌وکار را زنده نگه داشتند، حتی در دوران کرونا؛ اما سرانجام هزینهٔ فرصت را دیگر نمی‌شد نادیده گرفت. شرکت دوام می‌آورد، اما آن‌ها سال‌ها کار و سرمایه را صرف کسب‌وکاری با حاشیهٔ سود نسبتاً پایین می‌کردند.

انتخاب بازار و جایگاه مناسب

این تجربه نگاه هم‌بنیان‌گذار به کارآفرینی را تغییر داد. اگر دوباره شروع می‌کرد، پیش از ساخت محصول زمان بیشتری صرف شناخت محیط می‌کرد: مشتریان کجا هستند؟ سرمایه از کجا می‌آید؟ نیروی متخصص کجاست؟ رقابت چه شکلی دارد؟ آیا ساختار بازار واقعاً جذاب است؟

شاید جایگاه دیگری در زنجیرهٔ ارزش انتخاب می‌کرد. به‌جای رقابت مستقیم با پلتفرم‌های بزرگ تحویل غذا، می‌توانست ابزارهایی برای خود رستوران‌ها بسازد.

تناسب بنیان‌گذار اهمیت دارد

درس دیگری چندان به فناوری مربوط نبود: تناسب بنیان‌گذار با نقش اهمیت دارد. هم‌بنیان‌گذار ذاتاً فنی است و از حل مسائل فنی و محصولی لذت می‌برد، اما برای امور مالی، منابع انسانی و مدیریت سازمانی تناسب کمتری دارد. او همچنین شفافیت مالی میان شرکا را از موضوعاتی می‌داند که باید از همان ابتدا جدی‌تر گرفته می‌شد.

با نگاه به گذشته، لزوماً خودش را به‌عنوان مدیرعامل انتخاب نمی‌کرد.

این دریافت مهمی است: تأسیس شرکت به این معنا نیست که هر بنیان‌گذاری باید مدیر عمومی شود.

هوش مصنوعی چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

او باور دارد هوش مصنوعی می‌تواند شرکت‌های بسیار کوچک‌تری را عملی کند؛ چند نفر می‌توانند سامانه‌هایی را زیر نظر بگیرند که پیش‌تر به تیمی بسیار بزرگ‌تر نیاز داشتند. این وضعیت برای بنیان‌گذاری با پیشینهٔ فنی به‌ویژه جذاب است.

اما هوش مصنوعی سخت‌ترین پرسش راهبردی را حل نمی‌کند. ساختن را آسان‌تر می‌کند، اما لزوماً انتخاب اینکه چه چیزی ارزش ساختن دارد را آسان‌تر نمی‌کند.

پرسشی که باید پیش از ساختن پرسید

شاید مهم‌ترین درس نیمرو همین باشد. بنیان‌گذاران توان ساخت محصول را داشتند؛ مشتریان آن را می‌خواستند و شرکت دوام آورد. بااین‌حال، پرسش بزرگ‌تر این بود که آیا بازار، ساختار رقابت، اقتصاد کسب‌وکار و توانایی‌های بنیان‌گذاران آن‌قدر با هم سازگار بودند که ساختن این شرکت ارزش داشته باشد.

این پرسشی متفاوت از تناسب محصول و بازار است؛ شاید همان پرسشی باشد که باید پیش از نوشتن نخستین خط کد مطرح کرد.